RIK objavio da Srbija ima 6,45 miliona birača: Šta otkriva razlika između biračkog spiska i broja stanovnika?
Dok je Republička izborna komisija utvrdila da pravo glasa na parlamentarnim izborima ima 6.450.523 građana, podaci iz pojedinih opština ponovo otvaraju pitanje tačnosti biračkog spiska. U Majdanpeku je ranije zabeleženo više upisanih birača nego stanovnika prema popisu iz 2022. godine. Ipak, razlika između ove dve evidencije sama po sebi ne dokazuje izbornu manipulaciju.
Republička izborna komisija (RIK) objavila je 10. oktobra da je u Jedinstvenom biračkom spisku, na dan 9. oktobra 2026. godine, evidentirano ukupno 6.450.523 birača. Odluka je doneta uoči vanrednih parlamentarnih izbora zakazanih za 25. oktobar, a isti broj glasačkih listića predviđen je za štampanje.
Prema saopštenju RIK-a, broj je utvrđen na osnovu rešenja Ministarstva državne uprave i lokalne samouprave, koje vodi Jedinstveni birački spisak.
Objavljeni podatak, međutim, ne odgovara na sva pitanja o njegovoj tačnosti. Poslednjih meseci članovi Republičke izborne komisije i Komisije za reviziju biračkog spiska upozoravali su na neslaganja između različitih evidencija, probleme sa proverom podataka i veliki broj birača čije adrese nisu dovoljno precizno evidentirane.
Koliko stanovnika ima Srbija, a koliko birača?
Prema konačnim rezultatima popisa stanovništva iz 2022. godine, Srbija je imala 6.647.003 stanovnika. Republički zavod za statistiku procenio je da je broj stanovnika u 2025. godini pao na 6.549.901.
Kada se taj podatak uporedi sa brojem birača koji je RIK objavio za oktobar 2026, dobija se sledeća slika:
| Pokazatelj | Broj |
|---|---|
| Stanovništvo Srbije prema popisu 2022. | 6.647.003 |
| Procena stanovništva za 2025. godinu | 6.549.901 |
| Birači upisani za parlamentarne izbore 2026. | 6.450.523 |
| Razlika u odnosu na procenu stanovništva za 2025. | 99.378 |
Ovi brojevi pokazuju da u Srbiji nije reč o situaciji u kojoj je ukupan broj upisanih birača veći od ukupnog procenjenog broja stanovnika.
Problem nastaje kada se broj birača poredi sa brojem punoletnih stanovnika, odnosno kada se podaci posmatraju na nivou pojedinačnih opština.
U tekstu Nove od 23. septembra 2026. preneta je ocena članice RIK-a Sofije Mandić da razlika između broja birača u spisku i broja punoletnih građana prema popisu iznosi oko 900.000. Takvo poređenje zahteva detaljniju proveru metodologije, jer se popis stanovništva i birački spisak ne zasnivaju na istim kriterijumima.
Važno je razlikovati ukupan broj stanovnika od broja punoletnih stanovnika. U ukupan broj stanovnika ulaze i deca, koja nemaju pravo glasa. Zato nije ispravno tvrditi da je svih 900.000 razlike automatski višak birača, niti da ta razlika sama po sebi predstavlja dokaz da su u spisak upisani ljudi koji nemaju biračko pravo.
Izvori: Republički zavod za statistiku – procene stanovništva, konačni rezultati popisa 2022 i analiza Nove o razlici između biračkog spiska i popisa.
Zašto broj birača i broj stanovnika nisu isti?
Jedinstveni birački spisak i popis stanovništva dve su različite evidencije, sa različitim namenama.
Popis stanovništva Republički zavod za statistiku sprovodi kako bi utvrdio broj i strukturu stanovništva koje živi u Srbiji. Birački spisak služi za evidentiranje građana koji ispunjavaju zakonske uslove za glasanje.
Prema objašnjenju CRTA-e, biračko pravo na parlamentarnim izborima imaju punoletni državljani Srbije, uz zakonske uslove u pogledu prebivališta. Činjenica da neko faktički živi u inostranstvu ne znači automatski da je izgubio pravo glasa u Srbiji.
Zbog toga postoje situacije u kojima osoba nije obuhvaćena popisom stanovništva na isti način kao stanovnik koji živi u Srbiji, a i dalje može biti evidentirana u biračkom spisku.
U praksi, na razlike mogu uticati:
- Građani koji žive u inostranstvu. Osoba koja se iselila, ali i dalje ima prijavljeno prebivalište u Srbiji i ispunjava zakonske uslove, može ostati upisana u birački spisak.
- Različiti datumi evidencija. Popis je sproveden 2022. godine, dok se birački spisak ažurira na osnovu promena u službenim evidencijama. Između dva preseka mogu se promeniti broj stanovnika i broj birača.
- Novi birači. Građani koji stiču pravo glasa upisuju se u birački spisak. Pred izbore se mogu evidentirati i lica koja će punoletstvo steći do dana glasanja, u skladu sa zakonom.
- Promene prebivališta i adresa. Prijavljivanje, odjavljivanje ili promena prebivališta utiču na to gde se birač vodi u evidenciji i na kom biračkom mestu može glasati.
- Smrt i druge promene ličnog statusa. Tačnost spiska zavisi od pravovremenog preuzimanja i obrade podataka iz matičnih knjiga i drugih službenih evidencija.
Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave ranije je istaklo da se birački spisak ažurira na osnovu službenih evidencija, između ostalog podataka o prebivalištu, državljanstvu i smrti građana.
To objašnjenje ukazuje na razliku u metodologiji, ali ne znači da su svi postojeći podaci nužno tačni. Upravo zato je važno da se pravilnost upisa može nezavisno proveriti.
Više o tome: CRTA – Zbog čega se razlikuje broj birača iz biračkog spiska i popisa? i Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave – objašnjenje o biračkom spisku.
Majdanpek: više birača nego stanovnika prema popisu
Pitanje razlike između broja stanovnika i birača nije samo tema na nivou cele države. Ono je posebno važno za manje opštine, u kojima nekoliko stotina upisa može predstavljati značajan deo ukupnog broja birača.
Portal Nova je 16. marta 2026. objavio analizu biračkih spiskova uoči lokalnih izbora u deset opština. Prema podacima navedenim u tom tekstu, Majdanpek je imao 14.559 stanovnika prema popisu iz 2022. godine, dok je broj upisanih birača iznosio 15.417.
Razlika je iznosila 858 birača više nego stanovnika prema popisu.
| Pokazatelj za Majdanpek | Broj |
|---|---|
| Stanovnici prema popisu 2022. | 14.559 |
| Birači navedeni u analizi iz marta 2026. | 15.417 |
| Razlika | +858 |
Ovi podaci predstavljaju istorijski presek iz objavljene analize i ne treba ih predstavljati kao konačan broj birača za parlamentarne izbore u oktobru 2026. Za takav zaključak potrebno je proveriti aktuelni podatak RIK-a za opštinu Majdanpek i uporediti ga sa odgovarajućom procenom stanovništva za isti period.
Ipak, već sama razlika koju je Nova zabeležila otvara legitimno pitanje: koliko je ljudi koji su ostali upisani u Majdanpeku zaista trajno nastanjeno u opštini, koliko ih živi u inostranstvu, a koliko je promena u evidencijama posledica drugih okolnosti?
Bez podataka koji omogućavaju proveru pojedinačnih upisa, na to se ne može pouzdano odgovoriti.
Takođe, nije dovoljno samo oduzeti broj stanovnika iz 2022. od broja birača iz 2026. godine. Za ozbiljnu analizu trebalo bi uporediti birački spisak sa brojem punoletnih državljana koji imaju odgovarajuće prebivalište, uz uvažavanje promena koje su nastale između dva preseka.
Izvor: Nova – Više glasača nego stanovnika: slučajevi Majdanpeka i Kladova.
Četrdeset dve opštine sa više birača nego stanovnika
Problem nije ograničen na Majdanpek. U septembru 2026. član Komisije za reviziju biračkog spiska Ognjen Rašuo upozorio je da, prema njegovom pregledu podataka, 42 opštine imaju više upisanih birača nego stanovnika prema popisu.
U izveštajima medija navedeni su primeri Malog Zvornika, Preševa i Kučeva. Prema podacima koje je Rašuo izneo, Mali Zvornik je imao 16.136 upisanih birača i 11.219 stanovnika prema popisu iz 2022. godine. Za Preševo je naveo 44.612 birača prema 33.449 stanovnika, a za Kučevo 15.262 birača prema 11.806 stanovnika.
Rašuo je kao moguće objašnjenje ukazao na građane koji žive u drugim državama, ali su zadržali prebivalište u Srbiji, kao i na problem prijavljivanja prebivališta koje ne odgovara stvarnom mestu stanovanja. To su njegove ocene i objašnjenja koja zahtevaju proveru na osnovu službenih podataka.
Brojke iz pojedinačnih opština jesu razlog da se ispita kako se spisak vodi, ali nisu dovoljne da se svaki višak proglasi dokazanim slučajem fiktivnog prebivališta ili izborne manipulacije.
Za utvrđivanje nepravilnosti potrebno je proveriti konkretne upise, pravni osnov prebivališta i eventualne nepravilnosti u načinu na koji su podaci uneti ili ažurirani.
Izvor: Danas – Država ima podatke, ali ne dozvoljava da se ispitaju.
Više od pola miliona birača bez ulice i kućnog broja
Dodatnu zabrinutost izaziva pitanje kvaliteta adresnih podataka.
Radio Slobodna Evropa je u analizi objavljenoj 26. septembra 2026, koju je preneo N1, utvrdio da više od 500.000 građana u biračkom spisku nema upisan naziv ulice i kućni broj.
Analiza je obuhvatila javno dostupne podatke o broju birača po adresama. U pojedinim slučajevima veliki broj birača bio je evidentiran na adresama sa oznakom „nema ulice 0“, dok su zabeleženi i primeri stotina birača prijavljenih na jednoj adresi.
Ovakvi podaci ne dokazuju automatski da su svi ti birači nepostojeći ili da nemaju pravo glasa. Nepotpuna adresa može biti posledica načina na koji je adresa evidentirana u službenim registrima, a ne nužno nepostojanja prebivališta.
Ipak, kada se na jednoj adresi vodi neuobičajeno veliki broj birača, naročito ako se radi o objektu koji očigledno nema kapacitet za toliki broj domaćinstava, javnost ima opravdan interes da zna da li su nadležni organi proverili takve slučajeve.
Problem je i u tome što bez potpunih adresnih podataka građani, novinari i posmatrači teže mogu da utvrde gde se nalaze sporne koncentracije birača i da li postoje osnovi za dodatnu proveru.
Prema izveštaju RSE, Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave uputilo je pitanja o evidenciji prebivališta na nadležnost Ministarstva unutrašnjih poslova, dok odgovor MUP-a nije stigao do objavljivanja teksta.
Izvor: N1 – Analiza RSE: U biračkom spisku pola miliona birača bez ulice i kućnog broja.
Revizija biračkog spiska: šta je do sada urađeno?
Tačnost biračkog spiska bila je jedna od preporuka Kancelarije OEBS-a za demokratske institucije i ljudska prava (ODIHR) nakon parlamentarnih izbora 2023. godine.
U Srbiji je formirana Komisija za reviziju, verifikaciju i kontrolu tačnosti i ažuriranja biračkog spiska, u kojoj učestvuju predstavnici vlasti, opozicije i civilnog sektora.
Međutim, tokom septembra 2026. članovi Komisije iznosili su primedbe da nemaju pristup svim podacima potrebnim za nezavisnu proveru. Ana Gođevac je za Danas navela da Komisija nije mogla samostalno da ukršta sve relevantne evidencije, dok su pojedini članovi upozoravali na nedostatak odgovora nadležnih institucija.
Mašina je, s druge strane, izvestila da je deo naglog povećanja broja birača tokom septembra bio posledica upisa građana koji će do dana izbora napuniti 18 godina. Prema objašnjenju Ognjena Rašua, taj razlog objašnjava deo rasta, ali ne i sva otvorena pitanja u vezi sa biračkim spiskom.
Ove informacije pokazuju zašto je važno da se svako povećanje broja birača posmatra u kontekstu: neke promene imaju zakonito i proverljivo objašnjenje, dok druge zahtevaju dodatnu proveru.
Izvori: Danas – razlike u biračkom spisku i Mašina – podaci o biračima i upis novih punoletnika.
Šta bi država trebalo da učini?
Da bi se razrešile nedoumice, nije dovoljno objaviti ukupan broj birača pred izbore. Potrebno je omogućiti proveru načina na koji se do tog broja dolazi, uz zaštitu ličnih podataka građana.
To podrazumeva:
- objavljivanje redovno ažuriranih zbirnih podataka o promenama u biračkom spisku, po opštinama i biračkim mestima;
- proveru neuobičajeno velikog broja birača prijavljenih na pojedinačnim adresama;
- dostupnost podataka nadležnim kontrolnim telima kako bi mogla da uporede birački spisak sa drugim službenim evidencijama;
- jasno objašnjenje promena broja birača pred izbore, uključujući upise novih punoletnih građana;
- objavljivanje rezultata provera i informacija o tome da li su utvrđene nepravilnosti i kako su otklonjene.
Istovremeno, kontrola mora da poštuje zakonska prava građana. Činjenica da neko živi u inostranstvu ili da nema potpuno evidentiranu adresu ne znači automatski da je nezakonito upisan u birački spisak.
Broj nije dokaz, ali je razlog za proveru
Odluka RIK-a o 6.450.523 birača predstavlja zvaničan presek biračkog spiska za predstojeće parlamentarne izbore. Ona, međutim, sama po sebi ne potvrđuje da je svaki pojedinačni upis tačan, kao što ni razlika između broja birača i broja stanovnika ne dokazuje da je spisak nezakonit.
Ključni problem zato nije samo koliko birača Srbija ima, već da li postoje pouzdani mehanizmi kojima javnost i nadležna kontrolna tela mogu da provere kako je taj broj utvrđen.
Za Majdanpek je posebno važno da se ranije zabeležena razlika od 858 birača dodatno ispita na osnovu aktuelnih podataka, a ne da se nekritički preuzima kao dokaz nepravilnosti. Ako je sve u skladu sa zakonom, nadležni organi trebalo bi da mogu da objasne razliku. Ako postoje nepravilnosti, potrebno je da budu utvrđene, dokumentovane i otklonjene.
Poverenje u izbore ne zavisi samo od objavljivanja konačnog broja birača. Ono zavisi i od toga da li institucije mogu da pokažu da su podaci tačni i da li postoje delotvorni mehanizmi za ispravljanje grešaka.
