Prvi put direktno registrovan radio-signal sa planete izvan Sunčevog sistema: Naučnici „čuli“ auroru sa udaljenog sveta

Astronomi su prvi put uspeli da radio-emisiju direktno povežu sa jednom planetom izvan Sunčevog sistema. Signal dolazi sa egzoplanete Beta Pictoris b, udaljene oko 63 svetlosne godine od Zemlje, a njegovo proučavanje moglo bi da otvori novi način istraživanja magnetnih polja udaljenih planeta.

Astronomi su napravili značajan korak u proučavanju planeta izvan Sunčevog sistema nakon što su pomoću radio-teleskopa MeerKAT u Južnoj Africi registrovali radio-emisiju koja je direktno povezana sa egzoplanetom Beta Pictoris b.

Reč je o gasovitom džinu koji se nalazi oko 63 svetlosne godine od Zemlje, u sazvežđu Slikar (Pictor). Planeta je otkrivena 2008. godine, a procenjuje se da ima masu između devet i 13 puta veću od mase Jupitera.

Ono što ovo otkriće čini posebno važnim jeste činjenica da ranije radio-emisije iz egzoplanetarnih sistema uglavnom nije bilo moguće pouzdano pripisati samoj planeti – signal je mogao da potiče od zvezde oko koje planeta kruži.

Ovog puta istraživači su uspeli da lokalizuju izvor radio-talasa upravo na Beta Pictoris b. Za određivanje položaja koristili su i udaljene kvazare kao referentne tačke, što je omogućilo preciznije razlikovanje signala planete od emisije njene zvezde.

Signal nastaje zbog snažnog magnetnog polja

Prema istraživačima, registrovani signal najverovatnije predstavlja auroralnu radio-emisiju. Proces je sličan onome koji na Zemlji stvara polarnu svetlost, ali i radio-talase koji nastaju u magnetosferama planeta poput Jupitera.

Naučnici smatraju da se energetske čestice kreću duž linija magnetnog polja planete i pri tome stvaraju radio-zračenje poznato kao emisija izazvana elektronskim ciklotronskim maserom.

MeerKAT je tokom četiri posmatračke sesije između 2025. i 2026. godine registrovao ponavljajuće, kratke i snažno polarizovane radio-izboje, kao i slabiju kontinuiranu emisiju, u frekvencijskom opsegu od 0,85 do 3,5 gigaherca.

Magnetno polje mnogo jače od Zemljinog

Radio-signal omogućio je istraživačima i da procene jačinu magnetnog polja Beta Pictoris b.

Na osnovu najviše registrovane frekvencije procenjeno je da magnetno polje na mestu nastanka emisije ima najmanje oko 1,25 kilogausa, odnosno oko 1.250 gausa. To je višestruko jače od magnetnog polja Zemlje.

Za astronome je ovo posebno značajno jer je magnetno polje planeta veoma teško direktno izmeriti na ogromnim udaljenostima. Radio-emisija tako može da posluži kao svojevrsni „magnetometar“ koji omogućava proučavanje unutrašnjih osobina udaljenih svetova.

Nisu pronađeni vanzemaljci

Iako formulacija „radio-signal sa druge planete“ zvuči kao mogući početak priče o vanzemaljskoj civilizaciji, naučnici naglašavaju da za to nema nikakvih dokaza.

Signal nije veštačka poruka niti pokazatelj postojanja inteligentnog života. Reč je o prirodnom radio-zračenju povezanim sa magnetnim poljem i atmosferom planete, slično prirodnim radio-emisijama koje nastaju na planetama u našem Sunčevom sistemu.

Ipak, otkriće bi moglo da bude važno za buduću potragu za životom van Zemlje.

Magnetno polje može da štiti atmosferu planete od uticaja zvezdanog vetra i drugih čestica visoke energije. Zbog toga je proučavanje magnetosfera egzoplaneta jedan od načina da astronomi bolje razumeju koji udaljeni svetovi mogu imati uslove pogodne za život.

Beta Pictoris b sama po sebi nije kandidat za život kakav poznajemo, jer je ogroman gasoviti džin. Međutim, metoda korišćena za njeno proučavanje mogla bi u budućnosti da pomogne u istraživanju drugih, manjih planeta.

Nova mogućnost za proučavanje egzoplaneta

Istraživanje je predvodio Kevin N. Ortiz Ceballos sa Harvard-Smithsonian Centra za astrofiziku, u saradnji sa Edoom Bergerom i Yvette Cendes.

Rad je objavljen na platformi arXiv u septembru 2026. godine, ali važno je napomenuti da u trenutku objavljivanja još nije prošao formalnu naučnu recenziju. Zbog toga se rezultati još uvek smatraju nalazima koji treba da budu nezavisno provereni i potvrđeni.

Ako budu potvrđeni, radio-astronomija bi mogla da dobije potpuno novu ulogu u proučavanju planeta izvan Sunčevog sistema – ne samo da otkriva njihovo postojanje, već i da pruža podatke o njihovim magnetnim poljima, atmosferama i unutrašnjoj strukturi.

Signal koji je stigao sa udaljenosti od oko 63 svetlosne godine zato nije poruka vanzemaljaca, ali jeste svojevrsni „glas“ jednog udaljenog sveta – i novi način da naučnici saznaju šta se dešava na planetama koje nikada nećemo moći da posetimo.